Piornal in Extremadura jaagt met knollen op de ‘duivel’ Jarramplas

Bam! Hard knalt de koolraap tegen het wild beschilderde masker. Het knolgewas spat uiteen, terwijl de volgende projectielen alweer onderweg zijn. De dik ingepakte drager bukt een beetje om de klappen op te vangen. Niet dat hem dat lukt, want er komen tientallen knollen op hem af. Bijna wanhopig zoekt hij een weg door het smalle dorpscentrum, roffelend op een trom.

Bam, bam, boem! Telkens weer knallen de groentes tegen het hoge masker waaruit twee grote horens steken. Honderden mensen lopen om hem heen. Gooien met geweld de knollen naar het met zwart, rood en wit beschilderde masker. De koolrapen komen hard aan, want de afstand tussen de trommelaar en de gooier bedraagt gemiddeld slechts enkele meters. Overal op zijn lichaam en zijn beschermend pak zitten de uit elkaar gespatte groentedeeltjes.

Gevaarlijk

Het er omheen lopende publiek zit eveneens onder de stukjes, want de gooiers mikken wel op de drager maar die blijft echt niet staan. Het is best gevaarlijk om rond het masker te cirkelen. Voor je het weet krijg je een projectiel op je snuit. Een gemiddelde knol weegt toch zeker een kilo en bij dit ‘spel’ lijkt het wel of de grootste knollen het hardst worden gegooid. In twee dagen tijd, altijd op 19 en 20 januari, vliegt liefst 30 ton aan koolrapen rond, zo wordt geschat.

Welkom in het hooggelegen Piornal. Een klein dorpje op 1175 meter hoogte in het uiterste noorden van de Spaanse deelstaat Extremadura. Het is het hoogst gelegen plekje van de provincie vanwaar de streek de reclamekreet draagt ‘Piornal, a ras de cielo’. Grof vertaald: ‘Piornal, dicht bij de hemel‘.

De viering van El Jarramplas is een nationaal feest

Voor de mooi moet je niet ín het boerenstadje wezen. Kerk, plein, waterfontein. Klaar. En wat mooie muurschilderingen (murals). Maar het dorpsfeest onder de naam El Jarramplas  van de bijna 1500 inwoners is wél bijzonder. Dit feest wordt nationaal erkend, waarmee het gelijk komt te staan met de beroemde stierentocht San Fermín van Pamplona of de Pinksterbedevaart naar El Rocío. 

Jarramplas is eigenlijk een duivel die verjaagd moet worden. Vroeger was het de veedief die door de dorpelingen het dorp uit werd gejaagd door het gooien met aardappels of, zoals nu, koolrapen. De drager is gekleed met een beschermend masker, een soort ridderkorset van koolvezelstof, terwijl zijn pak wordt versierd met handgemaakte kleurrijke lintjes.

Een vermenging van heidens en christelijk geloof

Jarramplas was binnen de boerengemeenschap een heidens ritueel dat in der loop van de eeuwen vermengd werd met het christelijk geloof. Op 19 en 20 januari wordt de verdrijving van Jarramplas ‘gevierd’ met de processie van beschermheilige San Sebastián die altijd smachtend naar boven kijkt in de kerk. Op die dagen staat de strijd tussen het goede en het slechte even centraal in Piornal.

Ondanks het gebruik van nieuwe materialen blijft het lopen met het ridderkostuum zwaar. De drager, altijd een mannelijke inwoner van het dorp, wordt aan de lopende band gebombardeerd, terwijl het 50 kilo wegende pak elke beweging hindert. Niet verwonderlijk dat na de straatslag de drager van het duivelse pak bezweet en doodmoe is. Maar dan is het hij wel de held van Piornal. Als hij het masker afzet, wordt hij door de gemeenschap op de schouders door het dorp gedragen.

Hartverzakking

Ook het maken van het pak en masker voor de dorpsduivel is een vak apart, gedragen door eeuwenoude tradities. Het enorme masker wordt beschilderd met rood, zwart en wit, waardoor het er uiterst dreigend eruit ziet. Twee horens maken het geheel nog angstaanjagender. In het donker zou je bijna een hartverzakking krijgen als je het monster tegen zou komen.

De drager krijgt een soort harnas aangemeten dat de klappen op moet vangen. Vroeger werd hij beschermd met een dikke stof en een metalen kooi, maar sinds enkele jaren wordt koolvezelstof gebruikt. Dat is lichter en sterker. De armen, handen en zijn edele delen worden eveneens goed afgeschermd, want een klap van een kilo kool is en blijft een kilo.

Mannenfeestje

–

De dorpelingen zijn trots op hun traditie. Bijna iedere jonge man – ja, het is een mannenfeestje – wil eigenlijk een duiveltje zijn. De wachtlijst is inmiddels opgelopen tot het jaar 2048, meldt het lokale toerismebureau. Het verhaal gaat dat elke familie de zoon bij de geboorte alvast als potentiële Jarramplas aanmeldt.

Museum geeft aardig kijkje in traditie

Sinds kort bezit het dorp een echt museum over de Jarramplas. De tentoonstelling geeft een aardig kijkje in de traditie. Overal kijken boze wezens je aan. Het ene masker is nog boosaardiger dan het andere. Je ziet hoe de beschermende pakken steeds meer geperfectioneerd werden om de dragers beter te beschermen. Of er wel eens gewonden vallen bij de duivel of in het publiek, vermeldt de ruimte niet, maar gezien het straatgeweld is dat zeker niet uitgesloten.

Prachtig is het moderne filmpje dat de traditie, Piornal en het mooie gebied heeft vastgelegd. Het hooggelegen dorp mag dan wel niet zo bijzonder zijn; de bosrijke omgeving is dat wel. Hier, op deze hoogte dicht bij de hemel, kan uitstekend gewandeld, of gefietst worden met een mountainbike of e-bike.

De koelkastklever is gewaarschuwd

Een angstaanjagende mini-Jarramplas hangt inmiddels ook bij ons als koelkastklever. Als we naar ‘m kijken… doen we snel het grote licht aan en zoeken rap naar een koolraap. Hij is gewaarschuwd!

PS: De viering van de heilige San Sebastián komt ook voor in andere dorpen. In Acehúche, in het oosten van Extremadura, wordt de heilige bedacht met een processie en begeleid door ‘wilde beesten’. Dat feest loopt van 19 tot en met 21 januari onder de naam Las Carantoñas de San Sebastián.
Zo gewelddadig als in Piornal is het in Acehúche niet. Integendeel, de optocht verloopt lieflijk op wat vuurwerk en losse flodders na. De begeleiders zijn prachtig gekleed als leeuw of stier. Het verhaal is namelijk dat toen San Sebastián ooit aan een boom werd vastgebonden, de wilde dieren hem niet aanvielen omdat hij een heilige was. Uiteindelijk werd San Sebastián gered van de dood door zijn christenvrienden.

Zie ook: toerismebureau Piornal
Zie ook: Jarramplas-museum van Piornal
Zie ook: gemeente Acehúche